Terugblik Festival 2019

Nederlands Gregoriaans Festival 2019 Werk in Uitvoering
Met grote tevredenheid kijkt het bestuur van het Nederlands Gregoriaans Festival terug op het festival dat van 14 t/m 16 juni plaatsvond in de binnenstad van ‘sHertogenbosch. Het aandeel écht gregoriaans was goed, de relatie met de gekozen meerstemmige muziek was helder, de kwaliteit van de uitvoeringen was prima, en het thema ‘werk in uitvoering’ kwam goed uit de verf. Er was ruime aandacht voor de jeugd in de concertonderdelen, in het educatieprogramma en in het ‘Rondje Den Bosch’, waarbij jonge zangers op verschillende plaatsen in de Stad - in de openlucht - een aantal optredens verzorgden. Tijdens het Nederlands Gregoriaans Festival 2019 waren concerten te horen door professionele ensembles, door amateurensembles, door betere amateurkoren, een orgelconcert, een schola-estafette, een lezing en een workshop [ openbaar ]. Op deze manier kwam het gregoriaans en repertoire dat op het gregoriaans is gebaseerd in alle breedte aan bod. In de grote lijn was de publieksopkomst prima, totaal circa 3.500 bezoekers en deelnemers, ruim 20% méér dan tijdens de vorige editie, al moeten we ons blijven realiseren dat we met het gregoriaans in een niche zitten, waarbij een echt massale publieksopkomst niet in de lijn der verwachting ligt.

2 Het pure gregoriaans
Het pure gregoriaans werd uitgevoerd door de volgende ensembles:
1. Ensemble Wishful Singing
2. Ensemble Organum (Fr)
3. Gregoriana Amsterdam
4. Cantamare
5. Schola-estafette

1. Ensemble Wishful Singing
Ensemble Wishful Singing verzorgde een geweldig optreden, dat werd voorafgegaan door een presentatie van het educatieproject dat door hen was begeleid. Letterlijk een schoolvoorbeeld van hoe het oude repertoire van het gregoriaans levend en levendig gehouden kan worden (het hoofdstreven van het festival). De vijf jonge vrouwen van Wishful Singing verzorgden een uitvoering van het hoogste niveau, waar enorm veel plezier uit straalde. We kunnen ons geen beter visitekaartje van het gregoriaans wensen. Op het programma stond een ‘fictieve mis in volle glorie, zoals die gevierd werd in de Middeleeuwen’.

2. Ensemble Organum (Fr)
Ensemble Organum verzorgde het hoofdconcert van het festival op de zaterdagavond. Dit wereldberoemde ensemble uit Frankrijk bracht in de prachtige Sint-Jansbasiliek daar - onder goede publieke belangstelling - een zeer interessant programma met muziek uit de vierde tot de dertiende eeuw, uit verschillende gregoriaanse tradities. Het was fascinerend om te ervaren hoe een ensemble van vier man in staat is de hele kathedraal met haar klank te vullen. Ook bijzonder hoe het ensemble zich al zingend door de kathedraal bewoog - om en door het publiek heen - en daarmee de klankmogelijkheden van de ruimte optimaal benutte. De afsluiting van het concert werd met het gezongen Salve Regina ten gehore gebracht in de Mariakapel.

3. Gregoriana Amsterdam
Gregoriana Amsterdam richt zich op een specifiek soort gregoriaans, het Mozarabisch. De leider van het ensemble, Geert Maessen, gaf voorafgaand aan het concert een lezing waarin hij beschreef hoe hij bezig is om dit - voor een groot deel verloren gegane repertoire - te reconstrueren. De resultaten klonken overtuigend. Het was verrassend voor het bestuur van het festival dat ook een specialistisch programmaonderdeel als dit zo goed werd bezocht, in de Willem2 -concertzaal.

4. Cantamare
De jonge zangeressen van Cantamare brachten als slotconcert van het festival een liturgisch spel, waarbij de ruimte van de Grote Kerk optimaal werd benut. Bijna alle jonge - goed geschoolde - zangeressen hadden in dit spel een solistische rol, waar ze prima toe in staat bleken.

5. Schola-estafette
Op zaterdagmiddag vond in de Sint-Janskathedraal de schola-estafette plaats, oftewel ‘De Zingende Kathedraal’. Gedurende 2,5 uur werd de kathedraal - vanaf allerlei plaatsen in de kathedraal - bezongen door acht Nederlandse schola’s, die de vele argeloze bezoekers van de kathedraal met hun klankschoonheid verrasten. Het bestuur van het Nederlands Gregoriaans Festival constateert met tevredenheid dat Nederlandse schola’s van diverse pluimage, rijp en groen, aan deze estafette deelnamen. De schola-estafette heeft als voordeel dat deze wordt uitgevoerd tijdens de openingsuren van de Sint-Jan. Hierdoor kan het publiek, zonder entree te betalen, kennismaken met gregoriaans. Gedurende de estafette zijn er ongeveer 1.000 bezoekers geweest. Een kwart daarvan bleef [ een gedeelte van de estafette ] luisteren. Bezoekers namen ook het programmaboekje in ontvangst. Na 1 uur waren alle programmaboekjes, 500 stuks, uitgedeeld.

Meerstemmigheid gebaseerd op het gregoriaans
Meerstemmigheid gebaseerd op het gregoriaans werd uitgevoerd door:
1. Collegium Vocale Eindhoven
2. Vocaal Ensemble Markant
3. Ensemble Cantores Sancti Gregorii

1.Collegium Vocale Eindhoven
Collegium Vocale Eindhoven verzorgde op vrijdagavond het openingsconcert van het festival. Centraal op het programma stond de wereldpremière van Planctus Cygni van de Nederlandse componist Gerard Beljon, een opdrachtcompositie van het festival op basis van het gelijknamige gregoriaans gezang. Het eerste deel van dit werk is vorig jaar op de ‘Gregoriaanse Dag’ in première gegaan, de overige twee delen gingen nu dus in première. Resultaat is een prachtige, ontroerende versmelting van oosterse en westerse klanken. Ook de solozangers en instrumentalisten brengen in dit werk deels westerse, deels oosterse elementen in. Inmiddels is deze nieuwe compositie voor komend seizoen door een ander ensemble op het repertoire genomen.

2. Vocaal Ensemble Markant
Op zaterdagochtend bracht Vocaal Ensemble Markant uit ’s-Hertogenbosch een mooi samengesteld programma met afwisselend gregoriaanse melodieën en hierop gebaseerde meerstemmige werken van componisten als Dufay, Guerrero, Willaert, Poulenc en Strategier. Daarnaast speelde organist Rob Nederlof werken van Maessen, Bull en Pirenne. Het geheel stond onder leiding van Bernhard Touwen. Het bestuur prijst zich gelukkig met het feit dat we voor dit festival in ’s-Hertogenbosch een lokaal koor van hoog niveau aan ons konden binden.

3. Ensemble Cantores Sancti Gregorii
Net als Gregoriana Amsterdam kan ook ensemble Cantores Sancti Gregorii gezien worden als een specialistisch ensemble, en ook hier was de publieksopkomst prima. De Cantores beschouwen zichzelf als een experimenteel platform voor oude muziek. Ze brachten een zeer inspirerend programma met gregoriaans en polyfonie uit de renaissance. De vrije, improviserende manier van zingen van deze musici is een schoolvoorbeeld voor het thema van dit festival: Werk in Uitvoering. 

Orgelconcert
De jonge organist Toon Ijzerman bracht op zaterdagmiddag een orgelconcert in de Sint-Janskathedraal i.s.m. de Stichting Orgelkring ‘Hendrik-Niehoff’. Voor de programmering van dit concert koos hij een aantal werken die gebaseerd zijn op gregoriaanse melodieën: een mooie toevoeging aan de vele vocale concerten die in dit weekend plaatsvonden.

Educatieproject
Het bestuur van het Nederlands Gregoriaans Festival [ NGF ] heeft zich voor deze editie ten doel gesteld om educatie en participatie een belangrijke rol te geven. In eerdere edities was dit niet aan de orde. In afstemming en overleg met het professionele ensemble Wishful Singing is een educatieproject opgesteld. Dit bestond uit twee onderdelen, te weten; - Een tweetal lessen in schooltijd aan een schoolkoor - Een workshop tijdens het festival aan een schoolkoor en de Schola van de Sint-Jan. Het was bijzonder om enerzijds te ervaren met welke passie de professionals van Wishful Singing de scholieren coachten en anderzijds het enthousiasme en de beleving waar te nemen van de betreffende scholieren. De vele toehoorders tijdens de workshop, waaronder ouders en andere bezoekers, waren daarmee letterlijk getuige van het borgen van de traditie van het Gregoriaans; deze levend en levendig weten te houden. Het ligt in de lijn van onze intenties om in een volgende editie nog meer jeugd te laten participeren.

Bestuur NGF Juli 2019